Door Bert de Vries

'Ontspoort Kapitalism', door Bert de Vries
Edities:Hardcover (Nederlands): € 29,99 EUR
ISBN: 9789044644371
Pagina's: 688

Populisme kwam niet uit de lucht vallen, maar blijkt diepe economische wortels te hebben. Vanaf de jaren zeventig werd de bestaanszekerheid in de rijke westerse landen ondermijnd door hyperglobalisering en de opkomst van het superkapitalisme. Door de ICT-revolutie kwamen de middengroepen extra in de verdrukking. Gelegitimeerd door een neoliberale ideologie trokken multinationals en aandeelhouders steeds meer macht naar zich toe. Daarbovenop verloren kiezers invloed door de overdracht van bevoegdheden aan supranationale organisaties. Verzorgingsstaten werden versoberd. De ongelijkheid nam negentiende-eeuwse vormen aan.

Vanaf de jaren tachtig begon de financiële economie de reële economie te overheersen. Malafide praktijken en zeepbellen veroorzaakten in 2008 een diepe crisis, waardoor ook andere zwakheden aan het licht kwamen. In de jaren daarna dreef de eurocrisis de volkeren van Europa uit elkaar. Ondanks alle inspanningen is het systeem niet wezenlijk veranderd. Na de uitbraak van het coronavirus in het voorjaar van 2020 werden de kwetsbaarheid ervan en de opgekropte spanningen opnieuw pijnlijk zichtbaar.

Voormalig CDA-coryfee Bert de Vries neemt de lezer in Ontspoord Kapitalisme mee op een reis door de ontstaansgeschiedenis van al deze ontwikkelingen. Aan het eind ervan presenteert hij radicale hervormingen om het kapitalisme houdbaarder, socialer en duurzamer te maken. Alleen zo kan worden voorkomen dat het systeem volledig in dienst blijft staan van een marktelite die er buitensporig van profiteert.

Recensies:Arie Oskam opMe Judice schreef:

"hier is geen nieuwe Marx aan het woord: de auteur gebruikt het begrip ‘kapitalisme’ vrij neutraal als aanduiding van een maatschappelijke orde waarin de productie van goederen en diensten wordt overgelaten aan private ondernemers die in onderlinge concurrentie en voor eigen risico handelen. [...] Hij focust op het herkennen en vermijden van ontsporingen in het kapitalisme. De auteur is niet over één nacht ijs gegaan. Met veel toelichtingen en illustraties gaat hij diep in op de historie en op de analyse van (recente) ontsporingen van het kapitalisme. [...] De Vries’ analyses zijn scherp en helder, bijna aanstekelijk. Hij zuigt de lezer als het ware in een lopend verhaal, met vele wendingen en illustraties. Zo creëert hij een samenhangend beeld en hij toont daarbij het lef en de kunde om daar ook conclusies uit te trekken. [...] Al met al vormen de beschreven vier delen een juweel voor economen en politici; een sterke aanrader voor lezers met een brede belangstelling en zelfs voor wetenschappelijk en hoger onderwijs. De auteur is niet bang om tot oordelen te komen die geen gemeengoed zijn in de literatuur. Bijvoorbeeld over president F.D. Roosevelt bij de start van zijn ‘New Deal’ of over de reflecties van Dijsselbloem bij de aanpak van de Griekse crisis."

Pieter-Anko de Vries opHet Goede Leven schreef:

"De Vries schrijft dat hij nooit een neoliberale koers heeft voorgestaan. Hij voerde destijds het beleid ‘uit de overtuiging dat het noodzakelijk was om de uit balans geraakte verhoudingen weer in evenwicht te brengen en daarna weer op de vertrouwde voet verder te gaan’. Hij doelt daarmee op het in stand houden van een ruimhartige verzorgingsstaat. Hij stond geen ideologische ommezwaai voor. Maar zowel het CDA als de PvdA liepen volgens hem over naar het neoliberalisme. Uiteindelijk brak hij met het CDA in 2010 toen de partij onderdeel vormde van een kabinet dat gedoogsteun nodig had van de PVV van Geert Wilders. [...] De Vries pleit voor de terugkeer naar nationale munteenheden, waarbij de euro alleen een beperkt bestaan houdt als betalingsmiddel tussen de lidstaten onderling. Dat haalt volgens hem veel spanning uit het huidige systeem."

Menno Hurenkamp opNRC schreef:

"Bert de Vries is econoom. Hij vraagt zich af of het beleid ons met de huidige crisis heeft opgezadeld. Hadden we ook andere keuzes kunnen maken? Ja, zegt De Vries, en dat had ook gemoeten. Het kapitalisme heeft zijn eigen dynamiek, je kunt er nooit helemaal de baas over worden. Maar er zijn te veel bevoegdheden overgedragen aan internationale instellingen, waar de burger geen stem in heeft. Clubs als de Europese Unie, de Wereldhandelsorganisatie en het Internationaal Monetair Fonds hebben de samenleving blootgesteld aan harde competitie, met grote contrasten tussen winnaars en verliezers tot gevolg. [...] In zijn gedegen bespreking van de geschiedenis van het economisch denken onttovert De Vries de ‘economische wetenschap’. Zoals de Bijbel waar is voor gelovigen, zo denken economen dat wiskunde gelijk heeft. Neoliberale dogma’s, zoals dat bonussen tot topprestaties leiden, dat iedereen profiteert van vrijhandel, dat een hoge staatsschuld de groei remt, die móeten wel kloppen, met al die formules. Maar de dogma’s kloppen hooguit als een zere vinger: de sommetjes verstoppen het platte mensbeeld dat de uitkomsten bepaalt.
De Vries legt deze verwevenheid van ideologie en analyse met zichtbaar plezier uit, met een nogal uitgebreide tekst, misschien eerder geschikt voor het onderwijs dan voor de strandstoel. [...] Door zijn kritiek te bouwen op het werk van progressieve economen als Maria Mazuccato, Dani Rodrik en Thomas Piketty zal De Vries geen applaus krijgen van het CDA."

Alfred Kleinknecht opESB schreef:

"Anders dan de standaard leerboeken ‘Economics’ biedt Ontspoord Kapitalisme een inleiding economische en sociale geschiedenis, interessante passages techniekgeschiedenis en een onthutsende en verhelderende kroniek van economische en financiële crises en hun oorzaken. En niet te vergeten: een stukje geschiedenis van ons vak, waarbij vooral Keynesiaans denken helder aan de orde komt. Wie zich zorgen maakt dat huidige economiestudenten vooral tot enge modeltechnocraten worden opgeleid, zou dit zijn eerstejaarsstudenten moeten aanbieden."


Relevante Links

Over Bert de Vries

Bert de VriesBert de Vries (1938) was in de jaren tachtig fractievoorzitter van het CDA, en van 1989 tot 1994 minister van Sociale Zaken in het kabinet Lubbers-Kok. Eerder publiceerde hij de bestseller Overmoed en Onbehagen; Het hervormingskabinet- Balkenende II.

.