Hoe BNP Dominant Werd in de Economie

Hoe BNP Dominant Werd in de Economie
Historisch econoom Floris Heukelom is optimistisch dat we de manier waarop we nationale economieën evaueren kunnen veranderen, dankzij de gedetailleerde analyse gepresenteerd in Measuring America: How Economic Growth Came to Define American Greatness in the Late Twentieth Century (2010) door de socioloog Andrew Yarrow. Een boekinterview.

Floris, jij bent opgeleid als econoom en vervolgens gepromoveerd in de geschiedenis van het economisch denken. Dit boek sluit aan bij die specialisatie. Waar gaat het over?

“Measuring America (2010), van de socioloog Andrew Yarrow, laat erg mooi zien hoe het denken over het vage, brede, en algemene idee van ‘American greatness,’ het floreren van het land en haar bevolking, in de loop der tijd veranderde. Begin 20ste eeuw was het heel moreel gedefinieerd, in termen van de grote vrijheden, de geweldige cultuur, de religie. Het had ook wel een economische basis, maar dat definieerde het zelfbegrip niet. Gedurende de 20ste eeuw raakte het denken over wat Amerika groots maakte, het success van de natie, steeds verder gedomineerd door het Bruto Binnenlands Product (BBP) als maatstaf. Dit is direct relevant voor een van deelprojecten binnen ons onderzoeksproject ‘Waar Goede Markten Goed voor zijn’, een deelproject dat zich concentreert op menselijk floreren en hoe dat te definiëren en operationalizeren. Ook voor economen meer in het algemeen is dit een leerzaam boek. Hoe kun je als econoom op een andere manier naar de samenleving kijken? Wat zijn de beperkingen van de economische blik?”

Dit boek van Yarrow is uit 2010. De kritiek dat BBP een slechte indicator van welzijn is, stamt al van veel eerder. Nobelprijswinnaar Amartya Sen schreef er bijvoorbeeld al in 1979 een invloedrijk essay over. Wat voegt dit boek dan toe?

“Klopt, die discussie is toen al door Sen aangewakkerd. En door Sen en anderen is er vervolgens ook gewerkt aan alternatieven om individueel en nationaal welzijn te meten. Helaas wordt het te vaak als een absolute, moralistische discussie gepresenteerd. Alsof ‘de’ economen – en daar reken ik ook beleidsmakers met een economische achtergrond onder – welvaart allemaal volledig met die foute BBP maatstaf vereenzelvigen.


“Dit boek is niet normatief […], het gaat er niet over wat een goede of foute maatstaf is.”


De reactie uit dat kamp van economen wordt daardoor vaak nogal defensief:  ‘We weten het wel, er zitten beperkingen aan deze maatstaf, maar…’ En dan volgen er redenen om het BBP toch te blijven gebruiken. Dit boek is niet normatief, het neemt geen standpunt in, het gaat er niet over wat een goede of foute maatstaf is. Wat het geweldig doet, is heel gedetailleerd laten zien waarom de BBP maatstaf langzamerhand dominant werd, en vooral ook waardoor en wanneer.”

Kun je een tipje van de sluier oplichten, wat voor nieuwe inzichten geeft Yarrow ons?

“Waar het om gaat, is een interactie tussen de stand van zaken in de wereld, beleid dat gemaakt wordt, instituties die ontstaan en gewoonten die zich vormen. Yarrow beschrijft die interactie heel mooi, maakt het heel inzichtelijk.


“Die keuze voor BBP had geen morele redenen. Het had niets te maken met welvaart en geluk.”


Yarrow concentreert zich op de na-oorlogse periode, de opkomst van het BBP-begrip als gevolg van 2de wereldoorlog. In zo’n oorlogssituatie moet je weten hoeveel productie je kunt verschuiven, bijvoorbeeld van kleding naar vliegtuigen. En op hoeveel belasting je kunt rekenen voor de oorlogskas. Heel pragmatisch, heel legitiem ook, want zo werd de oorlog gewonnen. Die keuze voor BBP had geen morele redenen. Het had niets te maken met welvaart en geluk. De economen die zich destijds dáár mee bezig hielden, die zagen dan ook niets in het BBP, maar werden aan de kant geschoven. Vervolges laat Yarrow zien dat het BBP een handige maatstaf bleef in de na-oorlogse opbouwfase. Ook dan moet je als overheid zorgvuldig met middelen en productie omgaan, moet je bijvoorbeeld prioriteit geven aan huizen en wegen, of schoenen en voedsel?

Gedeeltelijk was dit al wel bekend hoor. Waar Yarrow echt wat toe voegt, is zijn zorgvuldige beschrijving van hoe via de OESO en andere internationale organisaties een standaardiseringsproces op gang komt, gedreven door de vraag wie er recht heeft op hoeveel noodhulp. De ranking van landen komt op gang, het BBP wordt steeds meer universeel verhaal.

Sen kwam in de jaren 1980 met zijn Human Development Index (HDI) als alternatief. De reactie was: ‘goed plan, zijn we mee eens, doen we.’ En dus werd die meting ingevoerd. Maar voor organisaties als de Wereldbank en het IMF bleef het toch een centrale vraag wie er het meeste recht heeft op een nieuwe lening. Ze wilden ook gewoon hun begrotingen kunnen maken. Daar hadden ze het BBP voor nodig. Maar het vasthouden aan het BBP als centrale maatstaf is ook een kwestie van gewoonte hoor, in Nederland bijvoorbeeld moest het CPB van de overheid nou eenmaal werken met het BBP.”

Een heel beschrijvend boek dus. Maar als we het wél over moraliteit en markten willen hebben, als we menselijk welzijn centraal willen stellen en iets willen veranderen in hoe we economische fenomenen evalueren? Wat hebben we dan aan dit boek?

“Yarrow laat zien waarom verandering moeilijk is, maar tegelijkertijd ook dat het mogelijk is. In krant en boeken, op symposia en conferenties – altijd wordt er maar vanuit gegaan dat economen BBP nou eenmaal centraal stellen. Dit boek laat zien dat onze huidige, sterk economische interpretatie van hoe goed het met ons gaat helemaal niet zo vanzelfsprekend is. Ooit was het anders en dus kan dat ook weer veranderen.

Je kunt een vergelijking maken met het teweegbrengen van een energietransitie. Je kunt goed verdedigen dat we zo snel mogelijk van de benzinemotor af moeten, elektrische auto’s zijn een veel beter idee. Maar inmiddels weten we ook dat de bestaande technologie een geschiedenis heeft, deze is onderdeel geworden van socio-technische systemen die historisch gegroeid zijn. Er is een padafhankelijkheid, dat kun je niet zomaar even veranderen. Je moet daarvoor begrijpen hoe de interacties tussen onderdelen van het systeem verlopen.

Zo is het ook met economische ideeën en instrumenten. Beter dan grote kritiek hebben op alles wat mis is, is het om te kijken naar kleine stappen die wel haalbaar zijn. Bijvoorbeeld in hoe precies het ministerie van financieën rapporteert.”

Post/artikel mogelijk gemaakt door

[wpv-view name=”contributors-4-posts”]



Series "'Goede Markten' boekinterviews":

Welke boeken – klassiekers of recent gepubliceerd – zou je moeten lezen voor een diepgaand begrip van de relatie tussen markten en moraliteit? In deze serie boekinterviews geven onderzoekers uit het project ‘Waar Goede Markten Goed voor zijn’ hun persoonlijke aanbeveling.


Articles in this series:
  1. Sociale Verbanden Nodig voor de Markt, niet Radicaal Individualisme
  2. De Psychologische Mechanismen achter de Werking van de Onzichtbare Hand
  3. Onvermijdelijk dat We Elkaar Af en Toe Kwetsen in de Markt
  4. Hoe BNP Dominant Werd in de Economie

Why GDP Gradually Became Dominant in Economics

Why GDP Gradually Became Dominant in Economics
Historical economist Floris Heukelom is optimistic that we can change the way in which we evaluate national economies – thanks to the detailed analysis that sociologist Andrew Yarrow presents in “Measuring America; How Economic Growth Came to Define American Greatness in the Late Twentieth Century” (2010). A book interview.

Floris, you are trained as economist and then got your doctoral degree in the history of economic thinking. This book is in line with that specialization. What is it about?

“Measuring America (2010), of sociologist Andrew Yarrow, shows how thinking about the vague, broad and general idea of ‘American greatness’, the flourishing of the country and its population, changed over time. In the early 20th century it was defined in a very moral way, in terms of its great freedoms, its great culture, and its religion. It also had an economic basis, but that did not define its self-understanding. During the 20th century thinking about what made America great, the nation’s success, became increasingly dominated by the Gross Domestic Product (GDP) as a benchmark. This book shows how that happened, a story that is relevant to one of the sub-projects in our research project ‘What Good Markets are Good for’, which focuses on human flourishing and how to define and operationalize it. Also for economists more generally this is a valuable book. How can you, as an economist, look at society in a different way? What are the constraints of the economic view?”

This book of Yarrow is from 2010. The criticism that GDP is a bad indicator of well-being was already voiced way before that. Nobel Prize winner Amartya Sen, for example, wrote an influential essay on it in 1979. What does this book add?

“True, that discussion had already been started up by Sen in the 1970s. And Sen and others have also worked on alternatives to measure individual and national well-being. Unfortunately, the point that he made is too often presented in an absolute, moralistic way. As if ‘economists’ – including policy makers with an economic background – all fully identify welfare with this wrong GDP benchmark.


“This book is not normative […], it’s not about which measures are good and which are bad.”


The response from the side of economists often becomes quite defensive: “We know, there are limitations to this measure, but …” And then they give are reasons for continuing to use GDP.

This book is not normative, it does not take a stand, it is not about which measures are good and which are bad. What it does in an excellent way is giving a very detailed explanation of why the GDP benchmark gradually became dominant, clarifying the causes and timing of these changes.”

Can you elaborate a bit, what kind of new insights does Yarrow give us?

“What is crucial is an interaction between the state of affairs in the world, policies that are being made, institutions that develop and habits that form. Yarrow describes that interaction very nicely, gives us a deep understanding of it.


“That choice for GDP had no moral reasons. It had nothing to do with well-being and happiness.”


Yarrow focuses on the post-war period, the rise of the GDP concept as a result of World War II. In such a war situation you need to know how much production you can shift, for example from clothes to aircrafts. And how much tax you can charge to pay for your war efforts. A very pragmatic approach, very legitimate too, because the war was won. That choice for GDP had no moral reasons. It had nothing to do with well-being and happiness. The economists who used to work on the latter topic at the time did not support the GDP measure, but were pushed aside. Subsequently, Yarrow shows that GDP was a useful benchmark in post-war construction. Even then, as a government, you have to deal with resources and production; should you give priority to homes and roads, or shoes and food?

Partly this was already known. Where Yarrow really adds something new, is his careful description of how the OECD and other international organizations initiate a standardization process, driven by the question of who is entitled to how much emergency aid. The ranking of countries was started up in the post-war period, and gradually the application of GDP became more universal.

In the 1980s Sen came with his Human Development Index (HDI) as an alternative. The reaction was by and large: “Good idea, we agree, let’s do it.” And so that measurement was introduced. But for organizations such as the World Bank and the IMF the key question remains who is most entitled to a new loan. They just want to make their budget calculations and need GDP for that purpose. But maintaining GDP as a key measure is also a matter of habit, the Dutch government for example made it mandatory for the Netherlands Bureau for Economic Policy Analysis to work with GDP.”

So a very descriptive book. But if we do want to discuss morality and markets, if we want to focus on human well-being and want to change something in how we evaluate economic phenomena? What good does this book do us then?

“Yarrow shows why change is difficult, but at the same time that it is possible. In newspapers and books, at symposiums and conferences – it is always assumed that economists naturally focus on GDP. This book shows that our current, strong economic interpretation of how we are doing is not entirely self-evident. Once upon a time it was different and so it could change again.

You can make a comparison with bringing about an energy transition. You can easily defend that we need to get rid of the gasoline engine as fast as possible, electric cars are a much better idea. But nowadays we also know that existing technology has a history, it has become part of socio-technical systems that have grown historically. There is a path dependency that you cannot change instantly. You need to understand what interactions take place between components of these systems.

The same is the case with economic ideas and tools. Rather than expressing criticism in broad and general strokes of all that is wrong, we should look at small steps that are feasible. For example, how exactly does the Ministry of Finance write up its reports?”

[wpv-view name="contributors-4-posts"]

 


wp-content/uploads/silhouette-books2-small-150x150.png
Series "'Good Markets' book interviews":

Which books – classics or recently published – should you read to acquire a deep understanding of markets and morality? In this series of interviews researchers from the project ‘What Good Markets are Good for’ make their personal recommendation.


Articles in this series:
  1. The Market Requires Social Structures, Not Radical Individualism
  2. Inevitable that We Occasionally Hurt Each Other in the Market
  3. The Psychological Mechanisms behind the Workings of the Invisible Hand
  4. Why GDP Gradually Became Dominant in Economics

Series ‘Good Markets Book Interviews’

silhouette of two talking heads filled with books

Which books – classics or recently published – should you read to acquire a deep understanding of markets and morality? In this series of interviews researchers from the project ‘What Good Markets are Good for’ make their personal recommendation.

Serie ‘Goede Markten Boekinterviews’

silhouette of two talking heads filled with books

Welke boeken – klassiekers of recent gepubliceerd - zou je moeten lezen voor een diepgaand begrip van de relatie tussen markten en moraliteit? In deze serie boekinterviews geven onderzoekers uit het project 'Waar Goede Markten Goed voor zijn' hun persoonlijke aanbeveling.

Share This